Największy naukowiec, który... nie istniał
- Subtitle: Jára Cimrman
- Drugi wstęp: Fenomen czeskiego humoru, czyli jak radiowy żart Jiříego Šebánka stał się narodowym skarbem.
- Video:
- Video Poster:
- Video Length: 3:41
- Podobne artykuły: Czeska rewolucja w skali mikro, Największy naukowiec, który... nie istniał, Czeski bastion w sercu cyfrowej Europy, Fenomen wietnamskich sklepów
Nie da się zrozumieć czeskiego podejścia do nauki i techniki, nie znając postaci Járy Cimrmana. Ten uniwersalny geniusz to dziecko trzech umysłów: Šebánka, Svěráka i Smoljáka. To opowieść o tym, jak naród uczynił z fikcyjnej postaci swój największy symbol, i dlaczego wszystko zaczęło się od pewnej radiowej audycji w 1966 roku.
Jára Cimrman to postać, która dla Czechów jest bardziej realna niż wielu polityków. Choć świat kojarzy go dziś z twarzami Zdenka Svěráka i Ladislava Smoljáka, jego prawdziwym ojcem chrzestnym był Jiří Šebánek. To on 16 września 1966 roku na antenie radia ogłosił odnalezienie zapisków „zapomnianego geniusza”.
Geniusz spóźnialski
Tragedia Cimrmana polegała na tym, że zawsze spóźniał się do urzędu patentowego. Kiedy przychodził zgłosić wynalazek żarówki, okazywało się, że Edison był tam pięć minut wcześniej. To on miał podpowiedzieć braciom Wright, żeby „spróbowali z tym lataniem”, i to on rzekomo zaprojektował Kanał Panamski.
Šebánek, Svěrák i Smolják stworzyli wokół tej postaci całą mitologię. Początkowo mistyfikacja była tak doskonała, że wielu słuchaczy radia naprawdę uwierzyło w istnienie wielkiego Czecha, który był pionierem we wszystkim – od muzyki po fizykę atomową.
Rozłam dwóch wizji
Warto wiedzieć, że Jára Cimrman ma „dwie twarze”. Po rozstaniu twórców w 1969 roku, powstały dwa nurty:
-
Nurt Šebánka (Salon Cimrman): Skupiony na czystym nonsensie, surrealizmie i intelektualnej zabawie, która była bliższa pierwotnemu, radiowemu pomysłowi.
-
Nurt Svěráka i Smoljáka (Teatr): Bardziej sceniczny, filmowy i przystępny, który uczynił z Cimrmana ikonę popkultury.
Nauka przez śmiech
Postać Cimrmana to „szczyt” czeskiego dystansu do własnej historii. W Pradze istnieje teatr jego imienia, a w całym kraju znajdziesz muzea i tablice pamiątkowe poświęcone jego „odkryciom”. W 2005 roku Czesi w ogólnonarodowym głosowaniu wybrali go „Największym Czechem wszech czasów”.
Fakt, że telewizja musiała go zdyskwalifikować, bo postać jest fikcyjna, wywołał falę protestów. Dla czytelnika działu nauk humanistycznych Cimrman to dowód na unikalną cechę Czechów: potrafią celebrować naukę i inżynierię, jednocześnie śmiejąc się z narodowych kompleksów. Bez wizji Šebánka i talentu duetu Svěrák-Smolják, czeska nauka byłaby po prostu śmiertelnie poważna, a tak – jest genialna i zabawna jednocześnie.
