Myślisz, że karp to po prostu wigilijne danie? W Czechach to symbol potęgi inżynieryjnej, która przetrwała pół tysiąclecia. Podczas gdy reszta Europy w XVI wieku zajmowała się głównie wojowaniem, czescy inżynierowie – Štěpánek Netolický i Jakub Krčín – prowadzili gigantyczne prace ziemne, tworząc największy na świecie system sztucznych zbiorników wodnych. To, co dziś widzimy w okolicach Třeboně, to nie jest dzieło przypadku, ale genialnie zaprojektowana maszyna do produkcji żywności, która działa do dziś bez ani jednej pompy elektrycznej.

Przez dziesięciolecia rejon miasta Most kojarzył się z jednym: gigantycznym wydobyciem węgla brunatnego, dymem z kominów i zniszczonym krajobrazem. Jednak to właśnie tutaj zrealizowano jeden z najbardziej ambitnych projektów środowiskowych w Europie Środkowej. W miejscu dawnej kopalni odkrywkowej Ležáky powstało Jezioro Most – akwen tak czysty i nowoczesny, że stał się symbolem ekologicznego odrodzenia całego regionu.

Mały rynek, wielkie ambicje

Dla innowacyjnego przedsiębiorcy w Czechach rynek wewnętrzny jest zbyt mały, by osiągnąć prawdziwy sukces. Ta naturalna bariera stała się jednak największym atutem czeskich start-upów – od pierwszego dnia są one projektowane jako biznesy globalne. Podczas gdy wiele firm w większych krajach skupia się na lokalnym podwórku, Czesi od razu mierzą w rynki USA, Chin czy Europy Zachodniej. Dzięki temu w ostatnich latach Republika Czeska stała się wylęgarnią "jednorożców" (start-upów wycenianych na ponad miliard dolarów) oraz firm, które stały się standardem w swoich branżach. Czeska innowacyjność biznesowa opiera się na rozwiązywaniu realnych, skomplikowanych problemów technicznych, a nie tylko na tworzeniu kolejnych aplikacji społecznościowych. Niniejszy artykuł przybliża sylwetki najbardziej wpływowych czeskich firm technologicznych XXI wieku i analizuje, dlaczego to właśnie w Pradze i Brnie bije dziś serce nowoczesnej przedsiębiorczości Europy Środkowej.

Czechy mają wiele skarbów, ale Mołdawit jest absolutnie unikatowy w skali całego wszechświata. To jedyny kamień szlachetny, który nie powstał w głębi ziemi, ale zrodził się z ognia i kosmicznego uderzenia. Choć meteoryty spadają na całym świecie, tylko ten jeden raz, około 15 milionów lat temu, natura stworzyła Mołdawity – i rozsypała je niemal wyłącznie na terytorium dzisiejszych południowych Czech.

Mołdawit to tektyt – szkliwo naturalne o niesamowitym, butelkowozielonym kolorze. Jego nazwa pochodzi od rzeki Wełtawy (niem. Moldau), w okolicach której znajduje się jego główne złoża. Jeśli znajdziesz zielony, pomarszczony kamyk w południowych Czechach, możesz trzymać w ręku kawałek historii sprzed milionów lat.

Karkonoski Park Narodowy (KRNAP), założony w 1963 roku, jest najstarszym parkiem narodowym w Czechach i jednym z najbardziej unikalnych obszarów chronionych w Europie Środkowej. Choć góry te nie imponują wysokością w skali alpejskiej, ich położenie i ukształtowanie sprawiają, że panuje tu klimat zbliżony do tego za kołem podbiegunowym. To właśnie tutaj zachowała się tzw. tundra arktyczno-alpejska – ekosystem, który jest pozostałością po ostatnim zlodowaceniu.

W XIX wieku język czeski był w odwrocie. Elity mówiły po niemiecku, a rodzima mowa przetrwała głównie na głębokiej prowincji. Wtedy pojawiła się Tereza Nováková (1853–1912) – kobieta o niezwykłej inteligencji i uporze, która postawiła sobie za cel jedno: przywrócić Czechom ich język i godność. To dzięki niej i jej podobnym „budzicielom narodowym”, dzisiejszy czeski jest żywym, nowoczesnym językiem, a nie martwym dialektem.

Tereza Nováková nie była tylko pisarką. Była etnografką, działaczką społeczną i jedną z pierwszych czeskich feministek. Zrozumiała, że aby naród przetrwał, musi mieć własny język, w którym da się opisać nie tylko pracę w polu, ale też skomplikowane uczucia i naukowe teorie.

To historia, która mogłaby być scenariuszem wielkiego hitu kinowego. Kiedy ostatni dziki koń na świecie zniknął z wolności w latach 60. XX wieku, wydawało się, że to koniec. Ale Czesi powiedzieli: „Poczekajcie chwilę”. To właśnie praskie ZOO trzymało w swoich rękach klucze do przetrwania tego gatunku, a czeskie wojsko przeprowadziło jedną z najbardziej niesamowitych operacji ratunkowych w historii przyrody.

Zanim statki zaczęły mknąć przez oceany dzięki śrubom napędowym, polegały na wielkich i niewydajnych kołach łopatkowych. Josef Ressel, czeski inżynier leśnictwa, wpadł na pomysł, który zrewolucjonizował transport morski. To historia o wielkim wizjonerze, któremu pech i biurokracja odebrały sławę na wiele lat.

Większość ludzi kojarzy śrubę okrętową z wielkimi stoczniami, ale jej ojciec był... leśnikiem. Josef Ressel urodził się w Chrudimiu i choć na co dzień zajmował się lasami w okolicach Triestu, jego umysł zawsze uciekał w stronę mechaniki płynów.