Trójca, która wymyśliła czeskiego geniusza

Choć dziś miliony kojarzą Cimrmana głównie z twarzami Svěráka i Smoljáka, to cała ta historia zaczęła się od radiowego sprytu Jiříego Šebánka. Odkrywamy, jak trójka wizjonerów powołała do życia postać, która stała się ważniejsza od niejednego polityka, i dlaczego ich drogi musiały się rozejść.

Nie byłoby „największego Czecha”, gdyby nie spotkanie trzech niezwykłych umysłów. To oni, w ponurych czasach lat 60., stworzyli wentyl bezpieczeństwa dla czeskiej inteligencji i humoru.

Jiří Šebánek: Iskra w radiowym eterze

Wszystko zaczęło się 16 września 1966 roku. To właśnie Jiří Šebánek (radiowiec i wizjoner) wpadł na pomysł audycji „Bezpłatna poradnia alkoholowa Vinohradská 12”. To on ogłosił światu odnalezienie zapisków zapomnianego geniusza – Járy Cimrmana. Šebánek był „mózgiem” mistyfikacji; to on nadał jej naukowy sznyt i stworzył fundamenty „Cimrmanologii”. Bez jego odwagi, by w państwowym radiu opowiadać o kimś, kto nie istnieje, ta legenda nigdy by nie ruszyła.

Svěrák i Smolják: Od radiowego żartu do narodowego teatru

Do Šebánka szybko dołączyli Zdeněk Svěrák (wówczas nauczyciel i redaktor radiowy) oraz Ladislav Smolják (studiujący fizykę reżyser). Wspólnie powołali do życia Teatr Járy Cimrmana.

• Zdeněk Svěrák wniósł do projektu niesamowitą wrażliwość językową i aktorskie ciepło.

• Ladislav Smolják zadbał o precyzyjną, niemal matematyczną strukturę humoru i reżyserską dyscyplinę.

Razem stworzyli unikalną formę: pierwsza część wieczoru to poważny „wykład naukowy”, a druga to „odnaleziona” sztuka mistrza.

Wielki rozłam w imię wizji

Sprawiedliwość nakazuje wspomnieć, że ta współpraca nie trwała wiecznie. W 1969 roku doszło do rozłamu. Jiří Šebánek opuścił teatr, ponieważ miał inną wizję Cimrmana. Kochał on czysty, surrealistyczny absurd i intelektualną zabawę dla węższego grona, podczas gdy Svěrák i Smolják chcieli iść w stronę teatru bardziej przystępnego dla mas i komedii sytuacyjnej.

Šebánek założył własny „Salon Cimrmana”, pielęgnując pierwotny, radiowy styl humoru, podczas gdy duet Svěrák-Smolják uczynił z Cimrmana globalną markę, pisząc scenariusze do kultowych filmów i wystawiając sztuki, które do dziś są wyprzedane na pniu.

Dziedzictwo Trójki

Dziś nie da się zrozumieć czeskiej duszy bez tej trójki. Choć ich drogi się rozeszły, każdy z nich dołożył cegiełkę do „szczytu” czeskiej kultury. Nauczyli naród, że prawda jest rzeczą umowną, a inteligentna mistyfikacja może być najpiękniejszą formą wolności.

To właśnie im zawdzięczamy to, że w ogólnonarodowym głosowaniu na „Największego Czecha” wygrał człowiek, którego Jiří Šebánek wymyślił pewnego wieczoru w radiowym studio, a Svěrák ze Smoljákem nauczyli nas kochać.