Miloš Forman: Czeski buntownik, który rzucił Hollywood na kolana

Miloš Forman (1932–2018) to postać, która pokazała, że absolutna niechęć do autorytetów to czeski towar eksportowy numer jeden. Jego życie to gotowy scenariusz: rodzice zginęli w obozach koncentracyjnych, on wychowywał się u krewnych, a po wojnie stał się liderem Czechosłowackiej Nowej Fali. W latach 60. robił kino, jakiego komuniści nienawidzili – szczere, pokazujące absurdy codzienności. Filmy Miłość blondynki (1965) i Pali się, moja panno (1967) doprowadzały cenzurę do szału.

Inwazja w 1968 roku zastała go w Paryżu. Wiedział, że powrót oznacza koniec wolności. Wyjechał do USA z kilkuset dolarami w kieszeni. Przez lata żył w nędzy, aż dostał szansę. W 1975 roku wyreżyserował Lot nad kukułczym gniazdem. Film zdobył „Wielką Piątkę” Oscarów, pokazując walkę jednostki z systemem – temat, który Forman przerobił na własnej skórze w Pradze.

Jeszcze większym triumfem był Amadeusz (1984). Co niezwykłe, kręcił go w Pradze, pod nosem komunistycznej bezpieki, która musiała go tolerować dla milionów dolarów płynących z produkcji. Film zdobył 8 Oscarów, a Forman wrócił do domu jako zwycięzca. Do końca życia pozostał tym samym ironicznym Czechem – człowiekiem, który kochał wolność ponad wszystko i potrafił o niej opowiadać z humorem, nawet gdy sytuacja była tragiczna.

Kluczowe fakty i laury:

• 1932: Narodziny w Čáslaviu.

• 1965/67: Nominacje do Oscara za filmy nieanglojęzyczne.

• 1975: Pierwszy Oscar za reżyserię (Lot nad kukułczym gniazdem).

• 1984: Drugi Oscar za reżyserię (Amadeusz).

• 1996: Złoty Niedźwiedź w Berlinie za Skandalistę Larry’ego Flynta.

• 2013: Nagroda za całokształt twórczości od Amerykańskiej Gildii Reżyserów.

• 2018: Śmierć w USA.